Chú giải chi tiết

Pháp cú nầy Phật dạy tại tinh xá Trúc Lâm, có liên quan đến Akkosa Bharadvaja. Theo truyện tích, có một tín nữ Bà la môn đã chứng quả Tu đà hoàn, nhưng bà có thói quen khi có việc gì bất trắc xảy ra, thì bà liền niệm Phật to tiếng. Ông chồng mỗi khi nghe tiếng bà niệm Phật, thì ông nổi xung thiên lên và trách mắng bà ta là ngu ngốc, cứ lải nhải xưng tụng ông Sa môn đầu trọc kia. Để hả cơn giận tức, ông nói với bà là ông quyết ăn thua đủ với Phật, bằng cách là mở ra cuộc tranh luận. Bà thách thức ông chồng, cứ làm thử xem sao, biết ai thắng ai. Thế là, ông tìm đến đức Phật và bắt đầu tranh luận bằng cách ông nêu ra những câu hỏi hốc búa để cho Phật không thể trả lời được. Nhưng ông đã lầm to. Không câu hỏi nào mà Phật không trả lời thông suốt. Từ đó, ông vô cùng cảm phục và xin quy y xuất gia với Phật, không bao lâu chứng quả A la hán. Rồi đến người em trai kế của ông, khi hay tin người anh xuất gia, hắn cũng đến mắng chửi đức Phật và cũng được đức Phật độ cho xuất gia. Đến hai người em trai út cũng thế. Như vậy, bốn anh em lúc đầu, họ giận tức trách mắng Phật đủ điều, nhưng tất cả đều bị Phật cảm hóa độ họ xuất gia và cuối cùng đều chứng quả A la hán. Các thầy Tỳ kheo bàn tán về hạnh nhẫn nhục cao tột của Phật. Phật biết, nên Phật bảo các thầy: - “Này các Tỳ kheo, vì ta có sức từ nhẫn, vì ta là người không gây tội giữa thế gian đầy lỗi lầm, nên ta là nơi nương tựa chân thật cho chúng sanh”. (Hết phần lược dẫn cốt chuyện) Người tu hành thiếu đức tánh nhẫn nhịn, thì khó đạt được thành công. Từ xưa tới nay, sách sử ghi lại, không có một bậc hiền nhân quân tử nào thành công sự nghiệp mà không trải qua những thử thách chịu đựng. Nhẫn nhịn, phải xuất phát từ một tấm lòng bi mẫn của những con người biết thương yêu vạn loại. Muốn cảm hóa độ đời, Bồ tát phải rèn luyện trang bị cho mình đầy đủ nghị lực nhẫn nại chịu đựng. Trên đường đời cũng như đường đạo, muốn cho sự nghiệp được kết quả tốt đẹp như ý muốn, thì chúng ta cần phải học hạnh nhẫn nhục của các bậc Thánh Hiền. Và từ đó, chúng ta đem ra áp dụng ngay trong đời sống. Có thế, thì chúng ta mới được lợi ích lớn. Chuyện lược dẫn trên là một chứng minh cụ thể cho điều đó. Đức phật đã bị bốn anh em Bà la môn dùng toàn những lời lẽ dao búa trịch thượng mắng chửi Ngài thậm tệ, nhưng Ngài vẫn thản nhiên bình tĩnh. Được thế do đâu? Thứ nhứt, do đức Phật không còn phiền não. Muốn thế, thì phải nỗ lực huân tu dứt trừ phiền não, thì chúng ta cũng sẽ có được đạo lực thâm hậu như Ngài. Thứ hai, do vì lòng từ bi của đức Phật trải rộng khắp hết muôn loài. Những kẻ còn u mê tăm tối, thì đức Phật quan tâm chiếu cố thương độ họ nhiều hơn. Cho nên, đức Phật trả lời với các thầy Tỳ kheo rằng: “vì ta có sức từ nhẫn”. Phải có con mắt từ nhẫn như thế, thì mới có thể thương xót cứu giúp chúng sanh thoát khỏi đau khổ. Bồ tát Quán Thế Âm là vị Bồ tát đã có đôi mắt “từ nhãn thị chúng sanh” nầy. Chỉ có đôi mắt đó, nên Ngài mới có thể an ủi xoa dịu làm giảm thiểu những tiếng kêu la thảm thiết đau khổ của chúng sanh. Cụ thể là cả nhơn loại ngày nay rất cần đôi mắt sáng suốt từ nhẫn lực đó. Tóm lại, người tu hành cần phải: “thân nhẫn, khẩu nhẫn và ý nhẫn”. Thân nhẫn là phải chịu đựng những nghịch cảnh thời tiết nóng lạnh bất thường hay những cảnh thiên tai hoạn họa gây ra bao thảm cảnh: đói khát, bệnh tật… Thậm chí bị người trù dập chửi mắng, đánh đập, hành hung v.v… tất cả đều phải nhẫn nhịn. Khẩu nhẫn là giữ gìn cái lỗ miệng khi phát ra ngôn từ. Khi gặp nghịch cảnh trái ý nghịch lòng, chướng nạn thử thách, thân bị hành hạ như trên đã nói, thì miệng cũng không nên thốt ra những lời độc địa chua cay xấu ác để chửi mắng người hay vật. Ý nhẫn rất là quan trọng. Có khi thân nhẫn, khẩu nhẫn mà trong tâm không nhẫn, ôm ấp nuôi lớn hận thù, thì đó là điều thật vô cùng tai hại. Khi dồn nén lâu ngày, nó trở thành một “Nội kết ung nhọt” rất lớn, đến khi bùng nổ ra, thì ôi thôi! hậu quả không thể nào lường được! Thế nên, người khéo biết tu hành là phải lấy tâm nhẫn làm gốc. Phải có lòng thương xót mà hoan hỷ buông xả tất cả. Có thế, thì sự tu hành của chúng ta mới mong có kết quả tốt đẹp vậy.