Chú giải chi tiết

Pháp cú nầy Phật dạy tại tinh xá Kỳ Viên, có liên quan đến một người Bà la môn đầu bện tóc. “Chuyện kể rằng, một ông Bà la môn chợt nghĩ: “Ta thuộc dòng dõi Bà la môn thuần tý. Sa môn Cồ đàm thường gọi đệ tử là Bà la môn. Ta cũng đáng được gọi như thế”. Nghĩ rồi, y bèn đến chỗ Phật và nói lên vấn đề ấy. Đức Phật bảo: - “Này Bà la môn, ta không gọi ai là Bà la môn chỉ vì người ấy đầu bện tóc, chỉ vì dòng dõi, huyết thống. Ta chỉ gọi người đã thâm nhập chân lý là Bà la môn”. (Trích nguyên văn Tích Truyện Pháp Cú tập III, Viên Chiếu, tr 338) Tu hành mà còn quá coi trọng hình thức, lễ nghi, dòng dõi, chức vụ, địa vị v.v…thì chưa có thể được gọi là người tu hành chơn chánh. Hình thức lễ nghi…tuy cũng quan trọng về mặt cảm hóa, nhưng tất cả cũng chỉ là phương tiện. Nương phương tiện để đạt cứu cánh, đó mới thật là người khéo biết tu hành. Ngược lại, nếu chúng ta chấp chặt đắm chìm trên phương tiện, dù là phương tiện hay đẹp đến đâu đi nữa, thì cũng chỉ là kẻ chết đuối trong dòng sông phương tiện mà thôi. Ta nên nhớ, đạo Phật chủ trương “Sự Lý” phải viên dung. Câu chuyện trên, đức Phật đã minh định rất rõ điều đó. Đối với những ai nương lời Phật dạy để tìm hiểu thâm nhập sâu vào chân lý, có đời sống an lạc hạnh phúc thật sự, thì người đó dù ở giai tầng nào cũng được gọi là người chân thật tu hành. Nói theo pháp cú trên, thì Phật gọi người đó là Bà la môn. Như vậy, thực chất Bà la môn là phải đạt ngộ chân lý. Bốn chân lý mầu nhiệm có khả năng đưa con người từ địa vị phàm phu tiến lên thánh quả, đó là Tứ diệu đế. Đó là bốn sự thật mầu nhiệm có mặt hiện thực trong đời sống của chúng ta. Pháp cú trên, đức phật cảnh tỉnh thức nhắc chúng ta không nên mê chấp trên hình thức mà quên mất phần nội dung thực tiễn giác ngộ và giải thoát.