คำอธิบายเชิงลึก

คาถานี้เป็นการสรรเสริญพระมหากัจจายนะ ผู้ซึ่งเป็นที่เคารพสักการะอย่างสูงแม้กระทั่งจากเหล่าทวยเทพเช่นพระอินทร์ เพราะท่านได้สำรวมอินทรีย์อย่างสมบูรณ์แบบ เมื่อภิกษุรูปอื่นๆ เกิดความอิจฉา พระพุทธองค์จึงทรงอธิบายถึงความสำคัญสูงสุดของการสำรวมอินทรีย์ ทุกๆ วัน อายตนะภายในทั้ง 6 ของเรา (ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ) จะกระทบกับอารมณ์ภายนอกที่คู่กัน สำหรับผู้ที่ยังไม่ตื่นรู้ หากปล่อยปละละเลยอายตนะเหล่านี้ มันจะทำหน้าที่เสมือน "โจรทั้งหก" ที่คอยปล้นความสงบสุขของเราและลากเราไปสู่ตัณหาและความทุกข์ ทว่าผู้รู้แจ้งย่อมฝึกฝนควบคุมอายตนะเหล่านี้ได้ ดุจสารถีผู้เชี่ยวชาญที่ฝึกม้าพยศให้เชื่อง ท่านรับรู้โลกโดยไม่ตกลงไปสู่ความสุดโต่งแห่งความยึดติดหรือความผลักไส เมื่อจิตไม่แบ่งแยกด้วยความชอบและความชังทางโลกอีกต่อไป ความถือตัวและกิเลสเครื่องเศร้าหมองก็จะละลายหายไปเองตามธรรมชาติ นิพพานไม่ใช่สถานที่อันห่างไกล แต่ถูกค้นพบได้ที่นี่ ในวินาทีที่อายตนะของเรากระทบกับโลกโดยไม่ถูกเคลือบแฝงด้วยมลทินแห่งโลก