คำอธิบายเชิงลึก

พระพุทธภาษิตนี้ตรัส ณ พระเชตวันวิหาร เกี่ยวกับพราหมณ์สองคน พราหมณ์สองคนนั้นมีวัวสองตัว ชื่อวัวน้อยแดง (จุลฺลโรหิต) และวัวใหญ่แดง (มหาโรหิต) วันหนึ่งพราหมณ์ทั้งสองโต้เถียงกัน เปรียบเทียบวัวของตน ต่างก็อ้างว่าวัวของตนเก่งที่สุด ทะเลาะจนหมดแรง จึงคิดวิธีทดสอบกำลังลากวัว พวกเขาจึงเทียมเกวียนไปที่ฝั่งแม่น้ำอจิรวดี ขนทรายหินใส่เกวียนให้เต็มแล้วให้วัวลาก แต่ไม่ว่าเร่งอย่างไร เกวียนก็ไม่ขยับ จู่ๆ เชือกทั้งหมดก็ขาด ภิกษุทั้งหลายที่ลงสรงน้ำในแม่น้ำเห็นเหตุนั้นจึงทูลพระพุทธเจ้าให้ทรงทราบ พระองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย นั่นเป็นเครื่องผูกภายนอก ยังตัดได้ แต่สมณะต้องตัดเครื่องผูกคือความโกรธและความอยากภายในจิต" (คัดจาก คัมภีร์ธัมมปทัฏฐกถา เล่ม ๓) การอยู่ในห้วงอวิชชาและสังขารวิญญาณ การโต้เถียงเอาชนะกันนั้นเป็นเรื่องปกติในโลก เมื่อมีการโต้เถียง ย่อมมีการเอาชนะกัน จากนั้นจึงก่อเวร แล้วฆ่าฟันกัน โลกทุกวันนี้วุ่นวายก็เพราะการเอาชนะของมนุษย์นี่เอง ชนะเป็นกษัตริย์ แพ้เป็นโจร ในสนามรบหรือในตลาดก็เช่นนั้น อยากชนะคู่ต่อสู้ คนไม่ลังเลที่จะใช้กลอุบายเล่ห์เหลี่ยมสุดขีด ถึงขั้นทำลายชีวิตคนเป็นจำนวนมากก็ไม่สะทกสะท้าน น่ากลัวจริง ความโหดร้ายของมนุษย์! เรื่องข้างต้น พราหมณ์สองคนทะเลาะกันเพราะความแพ้ชนะระหว่างวัวของตน แม้เป็นเรื่องเล็กน้อย แต่ถ้าไม่รู้จักระงับโทสะ ก็อาจนำสู่การฆ่ากันได้ ใครจะรู้ว่าความโกรธของคนเป็นอย่างไร เมื่อไฟโทสะลุกโชน มันเผาผลาญทุกสิ่ง เพียงประกายไฟเล็กน้อยก็เผาป่าทั้งปวงได้ เห็นเชือกขาด ภิกษุทั้งหลายจึงทูลพระพุทธเจ้า พระองค์ตรัสว่า "สมณะต้องตัดเครื่องผูกคือความโกรธและความอยากภายในจิต" ตัดเครื่องผูกภายในเหล่านี้ได้จึงจะพ้นทุกข์ ส่วนเครื่องผูกภายนอก ถึงจะขาดเป็นล้านเส้นก็ไม่มีประโยชน์ เพราะไม่เกี่ยวข้องกับการละกิเลส แต่ในโลกนี้คนกลับให้ความสำคัญกับสิ่งภายนอกมากกว่ากิเลสในใจ ด้วยเหตุนี้พระพุทธเจ้าจึงตรัสว่าสรรพสัตว์จมอยู่ในทุกข์มาช้านานดังนั้น