คำอธิบายเชิงลึก

พระพุทธภาษิตนี้ตรัส ณ พระเชตวันวิหาร เกี่ยวกับพระสารีบุตรเถระ ตามเรื่อง พระสารีบุตรเถระได้บรรลุโสดาบันเพราะได้ฟังคาถาแรกของท่านอาจารย์อัสสชิ ตั้งแต่นั้นมาท่านสารีบุตรก็มีความเคารพบูชาท่านอัสสชิ ภิกษุอื่น ๆ เห็นดังนั้นจึงพูดกันว่า "ท่านสารีบุตรนับถือลัทธิผิด ทุกวันเคารพทิศทั้งสี่" แล้วเข้าไปทูลพระพุทธเจ้า พระองค์ตรัสถามท่านสารีบุตรว่าจริงหรือ ท่านสารีบุตรทูลว่า จะจริงหรือไม่ แน่นอนพระผู้มีพระภาคย่อมทรงทราบพระองค์ท่าน จึงตรัสแก่ภิกษุทั้งหลายว่า "สารีบุตรมิได้เคารพทิศ หากแต่เคารพท่านอัสสชิผู้เป็นที่แรกที่สารีบุตรได้ฟังธรรม สมณะพึงเคารพอาจารย์ผู้แสดงธรรม ดังพราหมณ์บูชาไฟ" (จบการเล่าเรื่องโดยย่อ) ใจความสำคัญของคาถานี้ พระพุทธเจ้าทรงเน้นเรื่องความเคารพธรรม คำสอนของพระพุทธเจ้ามุ่งหมายจะนำมนุษย์ไปสู่ความตรัสรู้พ้นทุกข์โดยสิ้นเชิง คือไม่ต้องเวียนว่ายตายเกิดอีก พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมตามอัธยาศัยของผู้ฟัง แต่โดยสรุปก็เพียงทรงมุ่งหมายสู่จุดประสงค์นั้น ด้วยพระธรรมอันลึกซึ้งเช่นนั้น หากเราฟังแล้วยังเพิกเฉยดูหมิ่น ก็เป็นบาปใหญ่หลวง ต้องเคารพธรรมจึงจะตั้งใจฟัง ที่นี่พระองค์ทรงเปรียบเทียบเรื่องสำคัญสองเรื่อง: "ความเคารพในการฟังธรรม ดังพราหมณ์เคารพบูชาเทวดาไฟ" การบูชาไฟเป็นสิ่งสำคัญสูงสุดในศาสนาพราหมณ์ เช่นกัน เมื่อฟังธรรมต้องการเข้าใจความสำคัญของเทศนา เราต้องตั้งใจฟังด้วยความเคารพ จึงจะไม่เสียประโยชน์ เรื่องที่เล่า ท่านสารีบุตรเพียงเพราะเคารพธรรมและเคารพผู้แสดงธรรม กลับก่อให้เกิดความไม่พอใจเข้าใจผิดในหมู่คณะ เพราะท่านระลึกถึงพระคุณของท่านอัสสชิที่กล่าวคาถาให้ฟัง เป็นเหตุให้ท่านตรัสรู้บรรลุโสดาบัน จึงน้อมใจบูชาท่านอัสสชินั้น เป็นการแสดงความกตัญญูต่อครูผู้แรกที่นำตนสู่ทางพ้นทุกข์ แต่นั่นกลับถูกเยาะเย้ย เรื่องนี้ใคร่ครวญดูแล้วมีในทุกยุค เพราะขาดความเข้าใจจึงเกิดความเข้าใจผิด และก่อให้เกิดความแตกร้าวในหมู่คณะ ขอทุกท่านโปรดสนใจพระพุทธภาษิตข้างต้นและเรื่องประกอบเพื่อหลีกเลี่ยงความเข้าใจผิดอันไม่ควร