คำอธิบายเชิงลึก

พระพุทธภาษิตนี้ตรัส ณ พระเวฬุวันวิหาร เกี่ยวกับพระวักกัลลิเถระ ตามเรื่อง ในเมืองสาวัตถี มีพราหมณ์หนุ่มคนหนึ่ง วันหนึ่งเขาเห็นพระรูปโฉมอันสง่างามของพระพุทธเจ้า เกิดความรักชอบยิ่ง ถึงกับเบื่อหน่ายกายของตน คิดว่าถ้าได้เห็นพระรูปโฉมของพระองค์ตลอดวันคงดี จึงขอบวช หลังบวชแล้ว ท่านไม่สนใจพระสูตรสมาธิ หาแต่ที่ยืนชมพระสรีระของพระผู้มีพระภาค พระพุทธเจ้าทรงทราบจึงรอจนจิตของท่านแก่กล้าแล้วจึงตรัสสอนว่า "วักกัลลิ การดูร่างกายอันไม่สะอาดที่เรียกว่าเรานี้มีความยินดีอะไร? ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นเรา" แต่ท่านวักกัลลิยังยึดติดดังเดิม พระพุทธองค์จึงแยกท่านไว้ ณ เวฬุวันตลอดสามพรรษา ท่านเศร้าโศกมิได้เห็นพระพักตร์ คิดจะขึ้นเขาคิชฌกูฏกระโดดฆ่าตัวตาย พระพุทธองค์ทรงทราบว่าหากมิได้ปลอบโยน ท่านจะทำลายชีวิตและไม่ได้บรรลุมรรคผล จึงเสด็จไปปรากฏพระองค์เฉพาะหน้า ท่านวักกัลลิเห็นแล้วปีติยินดี ความทุกข์หายไป ละความตั้งใจฆ่าตัวตาย จึงตรัสคาถานี้ ท่านฟังแล้วปลาบปลื้ม ระงับความปีติยินดี บรรลุอรหันต์พร้อมฤทธิ์เดช (จบการเล่าเรื่องโดยย่อ) ใจที่เปี่ยมด้วยปีติ คือใจไม่พัวพันกับอารมณ์ภายนอก ถ้ายังพัวพันจะปีติได้อย่างไร? ต้องทำลายกิเลส เมื่อกิเลสหมด จิตจึงปีติสุข เรื่องที่เล่า ท่านวักกัลลิเห็นพระรูปโฉมของพระพุทธเจ้า เกิดความชอบใจ ยึดติดในพระสรีระ พระพุทธเจ้าตรัสว่า "ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นเรา" เตือนว่าพระสรีระก็เป็นเพียงขันธ์ห้าประกอบกัน ไม่เที่ยง ไม่สะอาด หากยึดติดในกายที่ไม่เที่ยงไม่สะอาด จะเห็นพระธรรมกายอันบริสุทธิ์นิรันดร์ได้อย่างไร? น่าเสียดายที่ท่านวักกัลลิยังไม่เข้าใจ คิดสั้นเมื่อไม่ได้เห็นพระองค์ โชคดีที่พระพุทธเจ้าทันมาช่วย พระพุทธศาสนาไม่สนับสนุนการกระทำที่ขาดปัญญาเช่นนี้