คำอธิบายเชิงลึก

สองข้อธรรมนี้ พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ ณ วัดกิสินาระ โดยเกี่ยวข้องกับคฤหัสถ์ผู้ไม่เชื่อธรรม พระองค์ทรงเล่าเรื่องเด็กกลุ่มหนึ่งที่เล่นด้วยกัน เด็กจากครอบครัวนอกธรรมและเด็กจากครอบครัวของพุทธศาสนิกชน เมื่อเด็กนอกธรรมกลับบ้าน พ่อแม่ห้ามไม่ให้ทักทายศิษย์ของพระสงฆ์และห้ามเข้าไปในวัด พวกเขาสั่งให้เด็กสาบานรักษาคำสัญญานั้น วันต่อมา ขณะเด็กๆ เล่นใกล้วัดและกระหายน้ำ เด็กนอกธรรมต้องขอให้เพื่อนพุทธศาสนิกชนเข้าไปขอน้ำ พระองค์นั้นได้เข้าไปพบพระพุทธเจ้าและเล่าเรื่อง พระพุทธเจ้าตรัสว่า “ดื่มน้ำเสร็จแล้ว พาเพื่อนคนอื่นมาดื่มด้วย” เด็กทุกคนเข้าพบท่าน พระองค์ทรงเล่าเรื่องง่ายๆ เพื่อสอนธรรมแก่เด็กๆ ให้เกิดศรัทธา และทำให้เด็กนอกธรรมได้บวชเป็นศิษย์และรักษาศีล เด็กนอกธรรมกลับไปเล่าให้พ่อแม่ฟัง พ่อแม่โกรธและร้องไห้ เมื่อมีเพื่อนบ้านผู้มีปัญญามาอธิบายและให้ความเข้าใจ พวกเขาจึงตัดสินใจให้อัญเชิญบุตรตามแนวทางของพระโกดัม พระครอบครัวจำนวนมากจึงเข้าไปในวัดสักการะพระและฟังธรรม พระพุทธเจ้าทรงพิจารณาจิตของพวกเขาและทรงแสดงสองข้อธรรมนี้ ข้อธรรม 318 พระองค์ทรงชี้ว่า การคิดผิดว่ามีผิดหรือไม่มีผิดด้วยจิตที่เพี้ยนไป นำไปสู่ความทุกข์สลัดหนีไม่พ้น สังคมมนุษย์จึงมีความทุกข์เพราะการตัดสินที่คดงอ เห็นขาวเป็นดำ เห็นดำเป็นขาว เห็นถูกเป็นผิด เห็นผิดเป็นถูก เห็นเท็จเป็นจริง เห็นจริงเป็นเท็จ ความคิดเพี้ยนเหล่านี้ก่อให้เกิดอคติและความขัดแย้ง ก่อให้เกิดสงครามและความเกลียดชัง ความรักใคร่ระหว่างเพื่อนมนุษย์สูญหาย การรับรู้ผิดพลาดทำให้เกิดปัญหาทั้งในบุคคล ครอบครัว และสังคม ข้อธรรม 319 พระพุทธเจ้าทรงสอนว่า รู้ว่ามีผิดว่าผิด รู้ว่าไม่มีผิดว่าถูก ถือจิตที่มีมุมมองถูกต้องแล้ว จะเห็นทางแห่งความดีไม่ไกล เพียงเปลี่ยนมุมมองให้ตรงกับความจริง ความทุกข์จะสิ้นสุด เมื่อเห็นความจริงแล้ว ความยึดมั่นและการรับรู้ผิดจะหมดไป ทางสายตรงนี้นำผู้ปฏิบัติไปสู่พระผล พระเรื่องนี้แสดงให้เห็นถึงความบริสุทธิ์และสดใสของเด็กๆ แม้ถูกห้ามอย่างเข้มงวด เด็กก็ยังหาวิธีเข้าไปพบพระพุทธเจ้าและฟังธรรม จากเรื่องนี้จึงเห็นว่า ปัญญาเท่านั้นที่เป็นประภาคารนำผู้คนไปสู่การตรัสรู้และพ้นทุกข์อย่างแท้จริง