คำอธิบายเชิงลึก

สองข้อธรรมนี้ พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ ณ วัดกิสินาระ โดยเกี่ยวข้องกับคฤหัสถ์ผู้ไม่เชื่อธรรม พระองค์ทรงเล่าเรื่องเด็กกลุ่มหนึ่งที่เล่นด้วยกัน เด็กจากครอบครัวนอกธรรมและเด็กจากครอบครัวของพุทธศาสนิกชน เมื่อเด็กนอกธรรมกลับบ้าน พ่อแม่ห้ามไม่ให้ทักทายศิษย์พระสงฆ์และห้ามเข้าไปในวัด พวกเขาสั่งให้เด็กสาบานรักษาคำสัญญานั้น วันต่อมา ขณะเด็กๆ เล่นใกล้วัดและกระหายน้ำ เด็กนอกธรรมต้องขอให้เพื่อนพุทธศาสนิกชนเข้าไปขอน้ำ พระองค์นั้นได้เข้าไปพบพระพุทธเจ้าและเล่าเรื่อง พระพุทธเจ้าตรัสว่า “ดื่มน้ำเสร็จแล้ว พาเพื่อนคนอื่นมาดื่มด้วย” เด็กทุกคนเข้าพบท่าน พระองค์ทรงเล่าเรื่องง่ายๆ เพื่อสอนธรรมแก่เด็กๆ ให้เกิดศรัทธา และทำให้เด็กนอกธรรมได้บวชเป็นศิษย์และรักษาศีล เด็กนอกธรรมกลับไปเล่าให้พ่อแม่ฟัง พ่อแม่โกรธและร้องไห้ เมื่อมีเพื่อนบ้านผู้มีปัญญามาอธิบายและให้ความเข้าใจ พวกเขาจึงตัดสินใจให้อัญเชิญบุตรตามแนวทางของพระโกดัม ครอบครัวจำนวนมากจึงเข้าไปในวัดสักการะพระและฟังธรรม พระพุทธเจ้าทรงพิจารณาจิตของพวกเขาและทรงแสดงสองข้อธรรมนี้ ข้อธรรม 319 พระองค์ทรงสอนว่า รู้ว่ามีผิดว่าผิด รู้ว่าไม่มีผิดว่าถูก ถือจิตที่มีมุมมองถูกต้องแล้ว จะเห็นทางแห่งความดีไม่ไกล เพียงเปลี่ยนมุมมองให้ตรงกับความจริง ความทุกข์จะสิ้นสุด ทางสายตรงนี้นำผู้ปฏิบัติไปสู่พระผล เรื่องนี้แสดงให้เห็นถึงความบริสุทธิ์และสดใสของเด็กๆ แม้ถูกห้ามอย่างเข้มงวด เด็กก็ยังหาวิธีเข้าไปพบพระพุทธเจ้าและฟังธรรม จากเรื่องนี้จึงเห็นว่า ปัญญาเท่านั้นที่เป็นประภาคารนำผู้คนไปสู่การตรัสรู้และพ้นทุกข์อย่างแท้จริง