คำอธิบายเชิงลึก

พระพุทธเจ้าทรงแสดงพระธรรมบทสามบทนี้ที่วัดเจตวัน สัมพันธ์กับภิกษุผู้หยิ่ง เรื่องมีอยู่ว่าภิกษุรูปหนึ่งเผลอทำหญ้าคูซะขาด ขณะรู้สึกสำนึกผิดจึงไปปรึกษาภิกษุอีกรูปหนึ่ง เล่าเรื่องและถามว่า 'ท่านผู้เจริญ การทำหญ้าขาดนั้นผิดหรือไม่?' ภิกษุรูปนั้นตอบว่า 'อย่ากังวลเรื่องผลของการทำหญ้าขาด แค่สารภาพก็หมดบาป' จากนั้นท่านฉีกหญ้าทั้งหย่อมและทิ้งไป ภิกษุรูปอื่นนำเรื่องนี้ไปกราบทูลพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าทรงตักเตือนภิกษุผู้หยิ่งอย่างรุนแรงและทรงแสดงพระธรรมบททั้งสามบท พระธรรมบท 311 ทรงใช้หญ้าคูซะซึ่งมีกลิ่นหอมเปรียบเทียบกับความใคร่ในโลก เช่นเดียวกับการจับหญ้าไม่ถูกต้องอาจทำให้มือบาด การทำความเพลิดเพลินผิดทางของภิกษุจะนำไปสู่นรก แม้ภิกษุอุปสมบทแล้ว หากยังครอบงำด้วยกิเลส จิตก็ฟุ้งซ่านและมักแสวงหาความสุขทางกาม ภัยแฝงในความสุข แม้จะดูดีเหมือนดอกกุหลาบก็มีหนาม การทำผิดเป็นสิ่งไม่ดีและขัดต่อความจริง นำไปสู่ความทุกข์ ภิกษุควรดำเนินตามทางที่ถูกต้องนำไปสู่พระนิพพาน พระธรรมบท 312 ทรงระบุอุปสรรคสำคัญสามประการในการปฏิบัติธรรม คือ ความเกียจคร้าน ความเศร้ารก และความสงสัย ความเกียจคร้านขัดขวางความเพียร ความยินยอมในกิเลสนำไปสู่ความเศร้ารก ความสงสัยขัดขวางการตรัสรู้ พระธรรมบท 313 ทรงสนับสนุนผู้ปฏิบัติให้เพียรพยายามเต็มที่ในสมาธิและสติ เรียนรู้จากตัวอย่างของภิกษุผู้ตรัสรู้ในอดีต พระพุทธเจ้าตักเตือนภิกษุผู้หยิ่งไม่ใช่เพียงเพราะทิ้งหญ้า แต่เพื่อสอนความเมตตาและความถ่อมตน แม้สิ่งมีชีวิตเล็กน้อยก็ต้องเคารพ และความหยิ่งยโสต้องละทิ้ง