คำอธิบายเชิงลึก

อวิชชาเป็นรากเหง้าของวัฏสงสารและความทุกข์ เป็นปัจจัยแรกในปฏิจจสมุปบาท เพราะความหลงผิดทำให้คนเรามีความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน นำไปสู่ความทุกข์ระทมในชีวิต เมื่ออวิชชาหมดไป ผู้ปฏิบัติย่อมยุติหนทางแห่งการเวียนว่ายตายเกิดได้ พระพุทธองค์จึงตรัสว่า 'การขจัดอวิชชาให้สิ้นไปเท่านั้น จึงจะเรียกว่าเป็นภิกษุผู้บริสุทธิ์' แม้อวิชชาจะเป็นตัวการสร้างกรรมชั่ว แต่เนื้อแท้ของมันนั้นว่างเปล่า จึงทำให้ผู้ปฏิบัติสามารถแปรเปลี่ยนมันได้ เปรียบเสมือนน้ำขุ่นที่เนื้อแท้คือความใส หากเราฝึกสมาธิภาวนาให้ดี ตะกอนของอวิชชาจะหมดไป เหลือเพียงธรรมชาติแห่งพุทธะที่บริสุทธิ์ อวิชชานั้นแม้ไม่มีจุดเริ่มต้นแต่มีจุดจบ ในขณะที่ความรู้แจ้งนั้นไม่มีทั้งจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด เมื่ออวิชชาดับลง ความรู้แจ้งที่ใสสะอาดจึงปรากฏชัด