คำอธิบายเชิงลึก

พระพุทธเจ้าตรัสพระธรรมบทนี้ที่วัดเชตวัน เกี่ยวกับเรื่องของพระอุทายี ตามเรื่องเล่า ในเมืองสาวัตถีมีอุบาสกอุบาสิกาประมาณห้าสิบล้านคนที่มาวัดเป็นประจำเพื่อถวายอาหารและฟังธรรม พวกเขามักสรรเสริญพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะว่าสอนธรรมได้ดีมาก ได้ยินดังนั้น พระอุทายีซึ่งเกิดความริษยากล่าวกับพวกเขาว่า "ท่านทั้งสองจะสอนธรรมได้ดีกว่าฉันได้อย่างไร" วันรุ่งขึ้นพวกเขาจึงนิมนต์พระอุทายีให้แสดงธรรม ท่านรับคำ หลังจากขึ้นธรรมาสน์ ท่านก็เพียงพัดพัดตนและพูดอะไรไม่ออก ท่านบอกพวกเขาว่าจะสวดมนต์ และจะนิมนต์พระรูปอื่นมาแสดงธรรม แทน เกิดเหตุการณ์เช่นนี้ถึงสี่ครั้ง – ท่านอุทายีแต่สัญญาแต่ไม่เคยสวดมนต์ใดเลย ผู้ฟังโกรธมาก พวกเขาขว้างดิน หิน ไม้ใส่ท่านและด่าว่า "ท่านเงียบไม่พูดอะไร แต่กลับริษยาพระสารีบุตรและพระโมคคัลละนะ ท่านไม่ใช่คนดี" ขณะที่ด่าและขว้างสิ่งของ พระอุทายีหนี พวกเขาตามไล่ และท่านตกลงไปในหลุมอุจจาระ เหล่าอุบาสกจึงพูดคุยกันถึงพฤติกรรมของพระอุทายี พระพุทธเจ้าทรงทราบเหตุการณ์จึงตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า "นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่อุทายีตกลงไปในหลุมอุจจาระ ในอดีตก็เคยเป็นเช่นนี้" ครั้งหนึ่ง มีหมูและสิงโตท้าสู้กัน ก่อนวันแข่งขัน หมูกลิ้งไปมาในกองมูลสัตว์ทำให้ตัวสกปรกและเหม็น ด้วยเหตุนี้หมูจึงชนะสิงโต เพราะสิงโตไม่กล้าเข้าใกล้ พระพุทธเจ้าตรัสว่า "หมูคืออุทายีในอดีตชาติ สิงโตคือพระสารีบุตรในอดีตชาติ" หลังจากเล่าเรื่องอดีตแล้ว พระพุทธเจ้าตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า "ภิกษุทั้งหลาย อุทายีเรียนคัมภีร์เพียงบทเดียว แต่ไม่เคยสวดทบทวนเลย นั่นเป็นความผิดอย่างใหญ่หลวง" แล้วพระพุทธเจ้าจึงตรัสพระธรรมบทนี้