คำอธิบายเชิงลึก

พระพุทธองค์ทรงแสดงพระธรรมบทนี้ ณ พระวิหารเชตวัน แก่ชายชราคนหนึ่ง โดยทรงเน้นย้ำถึงความจำเป็นเร่งด่วนในการสร้างที่พึ่งทางจิตวิญญาณให้แก่ตนเอง ในธรรมบทข้อ 238 นี้ พระพุทธองค์ทรงตอกย้ำถึงความสำคัญของการสร้างเกาะอันปลอดภัยด้วยความเพียรพยายามอย่างยิ่งยวดของตนเอง ทรงสอนให้เราทำตนเป็นผู้ฉลาด ไม่ปล่อยให้กิเลสต่างๆ เข้ามารบกวนจิตใจจนเกิดความทุกข์ และต้องหมั่นพิจารณาชำระล้างมลทินภายในใจพร้อมกับอบรมปัญญาอยู่เสมอ หัวใจสำคัญคือการมุ่งตรงไปข้างหน้าบนเส้นทางแห่งความตื่นรู้ โดยไม่หันหลังกลับไปสู่วัฏฏะแห่งความเกิดและความแก่ชราอันเต็มไปด้วยอันตราย เรื่องราวเบื้องหลังนี้เป็นอุทาหรณ์อันน่าสะพรึงกลัวเกี่ยวกับกฎแห่งกรรมที่ให้ผลทันตาเห็น (กรรมวิบาก) ของคนฆ่าโคผู้โหดร้ายที่ตัดลิ้นโคที่ยังไม่ตาย แล้วตนเองต้องประสบชะตากรรมเดียวกันในทันทีและตกลงสู่อเวจีมหานรก สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าการเบียดเบียนชีวิตผู้อื่นเพื่อความสุขส่วนตนย่อมนำมาซึ่งผลลัพธ์อันหายนะ ดังนั้น นักปฏิบัติจึงต้องพากเพียรเจริญสติและสมาธิเพื่อก้าวข้ามกิเลสทั้งปวง มุ่งหน้าสู่ความหลุดพ้นแทนการถอยหลังกลับภพภูมิอันน่ากลัวของวัฏสงสาร