Chú giải chi tiết

Pháp cú nầy Phật dạy tại tinh xá Kỳ Viên, có liên quan đến Bà Ma ha ba xà ba đề. Theo truyện tích, trước khi công bố Bát kỉnh pháp, đức Phật đã ân cần nói riêng cho Bà di mẫu biết về ý nghĩa nội dung của Bát kỉnh pháp. Bà tuân theo lời Phật dạy và được đức Phật cho nhập vào Tăng đoàn. Chính vì điểm nầy, mà bà đã bị trong chúng bàn tán xôn xao. Họ cho rằng, bà tự thọ giới và không có thầy tế độ. Nghe thế, các Tỳ kheo ni khác bất mãn không chịu làm lễ Bố tát và lễ Tự tứ với bà. Họ đến bạch Phật, Phật dạy: - “Chính ta trao Bát kỉnh pháp cho bà, ta là thầy tế độ, là giáo sư của bà. Kẻ đã từ bỏ được những lỗi lầm cả về thân, miệng, ý, đã thoát mọi tham dục, với những người như thế không nên nuôi dưỡng tư tưởng bất mãn”. (Hết phần lược dẫn cốt chuyện). Chủ ý của pháp cú nầy, ta thấy đức Phật lại nhắc nhở về việc thật hành ở nơi ba nghiệp: thân, miệng, ý. Rải rác trong những pháp cú trước, đức Phật đều có nêu ra để khuyến giáo về ba nghiệp nầy. Tại sao Phật lại phải nhắc đi nhắc lại nhiều lần như thế? Vì nó là điều tối hệ trọng trong việc tu hành. Dù chúng ta tu bất cứ pháp môn nào, mà nếu không giữ gìn ở nơi ba nghiệp nầy, thì coi như sự tu hành của chúng ta chỉ là con số không mà thôi. Chính vì nó là nền tảng căn bản của sự giải thoát, nên đức Phật phải nhắc đi nhắc lại cho chúng ta nhớ mà cố gắng hành trì. Ở đây, chúng tôi xin được nhắc sơ lại. Xét về ba nghiệp thì nó có hai mặt: “tiêu cực và tích cực”. Về mặt tiêu cực là ta chỉ ngăn ngừa gìn giữ không cho phạm. Như về thân nghiệp, thì ta gìn giữ 3 điều: 1. Không giết hại sinh vật, chủ yếu là không được giết người. 2. Không được gian tham trộm cắp, cướp giựt tài sản của cải của người khác. 3. Không được làm những chuyện tà hạnh dâm ô phi pháp, phá trinh tiết, và làm tan nát hạnh phúc gia cang của người khác. Về khẩu nghiệp thì Phật dạy ta phải gìn giữ 4 điều: 1. Không nên nói dối, chuyện có nói không, chuyện không nói có. 2. Không được nói lời hung ác, trù rủa, chửi mắng. 3. không được nói lời ly gián, gây cho người ta sanh tâm oán thù chia rẽ nhau. 4. Không được nói lời thêu dệt vẽ vời đặt điều tô thêm câu chuyện cho đậm nét thêm lên. Có ít xích cho nhiều. Về ý nghiệp, thì Phật dạy bớt tham lam, sân hận và si mê. Đó mới là “chỉ ác” chớ chưa có “hành thiện”. Chỉ mới tiêu cực chớ chưa có tích cực. Tích cực là ta phải hành thiện. Chẳng những ta không sát hại sinh vật, mà ta còn phải tìm đủ mọi cách để bảo hộ giúp cho các loài sinh vật được sinh sống an toàn, chúng không phải lo âu sợ hãi. Đối với tài vật của cải, chẳng những ta không dùng mưu chước hành động cướp giựt hay trộm cắp của người, mà ta còn phải gia tâm bảo vệ tài sản của họ và đồng thời làm những việc giúp ích bố thí cho những kẻ tàn tật, nghèo khổ, đói khát, cơ hàn v.v… Đối với bản thân, ta phải khéo biết lợi dụng cái xác thân nầy để làm nhiều điều lợi lạc cho mình và cho nhân quần xã hội. Còn đối với tâm ý, ta cũng phải chận đứng những ý niệm xấu ác. Chẳng những ngăn ngừa chận đứng không thôi, mà ta còn phải chuyển hóa những hạt giống xấu ác trở thành những hạt giống tốt lành. Như vậy, chỉ cần tu ba nghiệp về hai mặt một cách tích cực thường xuyên như thế, tất nhiên, là chúng ta sẽ đạt được Niết bàn an lạc tại thế gian nầy rồi. Đó mới thực sự là chơn hạnh phúc tuyệt vời vậy. Chuyện lược dẫn trên, ta thấy trong chúng có sự hiểu lầm đâm ra nghi ngờ. Bất cứ nghi ngờ nào cũng làm trở ngại lớn lao cho sự tu hành của chúng ta. Thay vì tìm hiểu cặn kẽ vấn đề, thì các vị Tỳ kheo ni lại nghi ngờ rồi không chịu Bố tát và làm lễ Tự tứ chung với bà Di Mẫu. Đây là một bài học để trong chúng lấy đó làm gương. Đến khi Phật giải thích, mới phá tan sự nghi ngờ đó. Sống trong chúng, nhứt là trong một đoàn thể tu hành, ta nên tránh những chuyện nghi ngờ vô lý không căn cứ. Vì như thế, sẽ dễ gây ra tình trạng bất hòa và không khéo sẽ đưa đến sự mâu thuẫn, tan rã, nghi kỵ, không tốt lẫn nhau.