คำอธิบายเชิงลึก

ในธรรมบทข้อนี้ พระพุทธองค์ทรงยกอุปมาอุปไมยในอาชีพผู้เชี่ยวชาญ 3 ประการ เพื่อเป็นคติสอนใจในการประพฤติปฏิบัติธรรม ประการแรก คือ คนไขน้ำย่อมนำน้ำไปสู่ที่ที่ต้องการ ชาวนาย่อมตระหนักดีว่าหากขาดน้ำ ข้าวในนาก็จักเหี่ยวเฉาและตายไปในที่สุด จิตใจของเราก็เช่นกัน หากขาดน้ำคือพระธรรมมาชโลม จิตใจย่อมแห้งผากและขาดปัญญา ประการที่สอง คือ ช่างศรย่อมดัดลูกศรให้ตรง ลูกศรที่ตรงย่อมสามารถยิงได้แม่นยำตรงเป้าหมาย ในทางธรรม ลูกศรคือ สมาธิ และ ปัญญา ย่อมเป็นสิ่งจำเป็นในการต่อสู้กับกิเลสที่คอยจู่โจมเราอยู่ทุกเมื่อ ประการที่สาม คือ ช่างไม้ย่อมใช้ขักน้ำหมึกวัดและถากไม้ให้ตรง ช่างไม้ที่เก่งกาจเพียงใดก็ขาดตลับเมตรและเส้นหมึกไม่ได้ เพื่อให้ไม้ที่เลื่อยออกมาตรงและไม่เสียของ เช่นเดียวกัน 수행者 (ผู้ปฏิบัติธรรม) หากขาด 'ศีลและพระวินัย' เป็นเครื่องวัดความประพฤติ ย่อมตกไปสู่ทางที่เสื่อมได้ง่าย หลังจากทรงยกอุปมาทั้งสามแล้ว พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า 'ส่วนผู้มีปัญญาย่อมฝึกตนเองได้' การฝึกตนเองคือการสำรวมระวังอย่างแท้จริง ไม่ปล่อยให้จิตใจฟุ้งซ่านไปตามรูป รส กลิ่น เสียง ทางโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง 'มโนกรรม' หรือจิตใจที่เป็นนายใหญ่ในการสั่งการทุกอย่าง การเวียนว่ายตายเกิดหรือความหลุดพ้นล้วนเริ่มจากทวารทั้งหกนี้ ในการปฏิบัติธรรมเพื่อให้เกิดผลสำเร็จ เราไม่ควรปฏิบัติแบบจับจด แต่ควรเลือกพระกรรมฐานที่ถูกจริตตนเองแล้วมุ่งมั่นฝึกฝนอย่างจริงจัง สรุปแล้ว จากพระธรรมบทข้อนี้ เราต้องหมั่นสำรวจตัวเองอย่างละเอียดและแน่วแน่ในการปฏิบัติธรรม หากทำได้เช่นนี้ เส้นทางสู่ความสำเร็จย่อมอยู่ไม่ไกล