คำอธิบายเชิงลึก

พระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นว่ากฎแห่งกรรมนั้นยุติธรรมอย่างสมบูรณ์แบบ ทำกรรมใดไว้ย่อมได้รับผลเช่นนั้น ไม่มีใครสามารถกินอาหารแทนคนอื่นเพื่อให้เขาอิ่มได้ ความสัมพันธ์ของเหตุและผลนั้นชัดเจนมาก หากเราปรารถนาผลลัพธ์ที่ประเสริฐและเป็นสุข ไม่มีใครสามารถสร้างมันให้เราได้ แม้แต่ญาติสนิทที่สุดอย่างพ่อแม่หรือปู่ย่าตายาย พ่อแม่ให้ร่างกายแก่เรา แต่คุณธรรมและความสงบสุขที่เราได้รับนั้น ต้องสร้างขึ้นด้วยตัวเราเอง การพึ่งพาผู้อื่นอย่างสิ้นเชิงเป็นเพียงภาพลวงตา ในโลกนี้ ไม่มีใครประสบความสำเร็จได้ด้วยการนั่งเฉยๆ การรอคอยให้สิ่งต่างๆ เกิดขึ้นเป็นทัศนคติของคนเกียจคร้านและชอบพึ่งพาผู้อื่น นักเรียนที่ไม่ยอมตั้งใจเรียนย่อมไม่สามารถคาดหวังว่าจะสอบผ่าน เป็นความจริงที่ว่าในเรื่องของกรรม นอกเหนือจากเหตุหลักแล้ว ยังจำเป็นต้องมีปัจจัยเกื้อหนุนที่ดีเพื่อให้เกิดผลสำเร็จ สำหรับนักเรียน ความขยันหมั่นเพียรคือเหตุหลัก ในขณะที่พ่อแม่ ครูบาอาจารย์ และโรงเรียนคือปัจจัยเกื้อหนุน ปัจจัยเกื้อหนุนที่ดีช่วยให้เหตุหลักเจริญงอกงาม ในทางกลับกัน แม้จะมีเหตุหลักที่ดี แต่หากขาดปัจจัยเกื้อหนุนที่ดี ก็ไม่อาจพัฒนาไปได้ดี สำหรับผู้ปฏิบัติธรรม แม้ทุกคนจะมีเหตุหลักคือพุทธภาวะ แต่หากปราศจากปัจจัยเกื้อหนุนที่ดี พุทธภาวะก็ไม่อาจปรากฏขึ้นได้อย่างสมบูรณ์ พระพุทธองค์ พ่อแม่ ครูบาอาจารย์ และพระไตรปิฎก ล้วนเป็นปัจจัยเกื้อหนุนที่ดี อย่างไรก็ตาม แม้จะมีสิ่งเหล่านี้ครบถ้วน หากเราไม่พากเพียรปฏิบัติ เราก็ไม่อาจบรรลุผลสำเร็จที่ดีได้ ดังนั้น พระพุทธองค์จึงทรงสอนว่า: 'มารดาบิดาหรือเครือญาติเหล่าอื่น ก็ไม่อาจทำความเจริญให้ได้ มากเท่ากับจิตที่ตั้งไว้ดีแล้ว' 'จิตที่ตั้งไว้ดีแล้ว' หมายถึงการน้อมจิตไปสู่กุศลกรรมบถ ๑๐ ประการ ได้แก่ ทาน ศีล ภาวนา อปจายนะ เวยยาวัจจะ ปัตติดานะ ปัตตานุโมทนา ธัมมัสสวนะ ธัมมเทสนา และทิฏฐุชุกรรม กุศลกรรมบถ ๑๐ ประการนี้เปรียบเสมือนเรือที่นำพาเราไปสู่ฝั่งแห่งความสงบสุขและความหลุดพ้น