คำอธิบายเชิงลึก

พระคาถานี้ พระพุทธเจ้าทรงแสดงที่วัดมหาวน ใกล้เมืองไวศาลี เกี่ยวกับภิกษุวงศ์วัฏกุมุทติริยะ ภิกษุเหล่านี้มักชมเชยกันต่อหน้าพุทธศาสนิกชนว่า คนนี้ได้ผล คนโน้นได้ผล เพื่อให้ได้บิณฑบาตอันดีงาม พระพุทธเจ้าทรงทราบ จึงถามว่า 'ภิกษุทั้งหลาย จริงหรือที่เพียงเพื่อกระเพาะอาหารของท่าน ท่านจึงชมกันต่อหน้าพุทธศาสนิกชนเพื่อให้ได้บิณฑบาตอันดีงาม?' ภิกษุตอบว่า 'ใช่ พระผู้มีพระภาค' พระพุทธเจ้าจึงตำหนิและทรงแสดงพระคาถาข้างต้น เป็นเรื่องน่าอับอายที่ลืมหน้าที่และคุณธรรมเพียงเพราะผลประโยชน์ ภิกษุที่ไม่ได้ปฏิบัติธรรมอย่างแท้จริง ไม่สมควรรับบิณฑบาต เรื่องตัวอย่างเช่น มีคหบดีชื่อจิตตะ มีบุตรสองคน คนโตชื่อละหุลลาเดียม คนเลื่อมชื่อละหุลลาดา วันหนึ่งมีเห็ดประหลาดขึ้นในสวน พ่อและลูกคนเล็กเท่านั้นที่เก็บและรับประทานได้ พ่อกล่าวว่า 'เห็ดนี้มีเพียงเราสองคนรับประทาน ถือว่าเป็นเรื่องพิเศษ ขอให้มีผู้รู้มาอธิบาย' ลูกคนเล็กแต่งคำกลอนถวายพระพุทธเจ้า สักครู่พระโพธิสัตว์เดวะมาถึงบ้าน พ่อและลูกจึงถามด้วยความเคารพ พระองค์ทรงอธิบายว่า ครั้งหนึ่งเมื่อพ่ออายุยี่สิบปี มีภิกษุมารับบิณฑบาต ภิกษุนั้นมีศีลบ้าง แต่ปัญญาไม่แจ้งใจยังไม่เข้าถึงธรรม ปฏิบัติน้อยแต่ไม่ตกในทางชั่ว จึงทำให้เกิดเห็ดเป็นหนี้กรรมแก่พ่อ มีเพียงพ่อและลูกคนเล็กตั้งใจถวาย เห็ดจึงปรากฏเฉพาะสองคนนี้ พระพุทธเจ้าทรงว่า 'ยอมกลืนเหล็กหลอมร้อนเผาร่างกายหนึ่งชาติ ดีกว่ารับบิณฑบาตโดยผิดศีลและไม่ได้ปฏิบัติ' เรื่องนี้แสดงให้เห็นว่า การปฏิบัติเพียงเพื่อประโยชน์ส่วนตัวโดยไม่ตั้งใจขจัดกิเลสและบรรลุพระนิพพาน ย่อมเลี่ยงผลร้ายและความทุกข์ลำบากไม่ได้