คำอธิบายเชิงลึก

พระคาถาสองบทข้างต้น พระพุทธเจ้าทรงแสดงที่วัดเชตวัน เกี่ยวกับนางปฏาจารา ตามเรื่องเล่า นางปฏาจาราอยู่ในกรุงสาวัตถี เป็นธิดาของครอบครัวผู้มั่งคั่งมาก นางมีความงดงามยิ่งนัก แต่ความงามมักมาพร้อมชะตากรรมที่ยากลำบาก แม้ผู้มีบุญวาสนาก็ดำเนินชีวิตลำบากได้ นางลอบมีความสัมพันธ์ที่ไม่เหมาะสมกับคนรับใช้ ทั้งที่ครอบครัวนางหมั้นให้แต่งงานกับชายที่เหมาะสม ใกล้วันแต่งงาน นางหนีไปกับคนรับใช้นั้น ไปตั้งถิ่นฐานที่ไกล และอยู่ด้วยกันเป็นสามีภรรยา เนื่องจากไม่เคยทำงานหนัก นางต้องอดทนโดยไม่มีใครช่วย นางช่วยสามีสร้างครอบครัว ชีวิตลำบากมาก นี่คือผลของกรรมของนาง ต่อมาเธอตั้งครรภ์ ก่อนคลอดนางแอบกลับบ้านเกิด แต่สามีพบและพาเธอกลับ ครั้งที่สองก็เช่นกัน คราวนี้นางคลอดกลางทาง สามีทำเพิงให้แต่ถูกงูกัดตาย นางคลอดเองและอุ้มลูกข้ามแม่น้ำ ระหว่างทางมีเหยี่ยวพยายามคาบลูกแรก นางโบกมือไล่ ทำให้ลูกตกน้ำตาย ลูกอีกคนเห็นก็คิดว่าแม่เรียก จึงตกน้ำตายด้วย ทั้งสองเสียชีวิต นางข้ามฝั่งเพียงลำพัง ระหว่างทางกลับบ้านรู้ว่าครอบครัวทั้งหมดถูกไฟไหม้เสียชีวิต ข่าวนั้นทำให้นางเสียสติ เธอเดินเร่ร่อนจนถึงวัดที่พระพุทธเจ้าและพระสงฆ์พำนัก พระพุทธเจ้าทรงทราบกรรมที่นางต้องรับสิ้นสุดแล้ว จึงตรัสปลอบโยนและชี้แนะเปิดตาแห่งปัญญา พระองค์ตรัสว่า “ปฏาจารา เมื่อคนเราละโลกนี้ไป บุตร พ่อแม่ หรือญาติพี่น้อง ไม่อาจปกป้องหรือให้ที่พึ่งได้ แม้พวกเขายังอยู่ก็เหมือนไม่ช่วยเหลือ ผู้มีปัญญาควรทำศีลให้บริสุทธิ์ และชำระทางสู่พระนิพพาน” หลังจากฟัง นางปฏาจาราบรรลุผลโสดาปัตติผล พระคาถา 288 เตือนเราว่า เมื่อความตายมาถึง ไม่มีใครตายแทนเราได้ แม้ผู้อาลัยรักที่สุดก็ไม่ได้ ไม่มีใครกินหรือหลับแทนเราได้ ความตายต้องรับเอง