คำอธิบายเชิงลึก

พุทธวจนะบทนี้ พระพุทธเจ้าทรงแสดงที่วัดเชติวนา เกี่ยวกับภิกษุหนุ่มผู้เป็นศิษย์ของพระสารีบุตร ตามตำนาน ศิษย์หนุ่มนี้เป็นชายหนุ่มรูปงาม เกิดในครอบครัวช่างเงิน มีความยึดติดต่อกามเป็นอย่างมาก พระสารีบุตรทรงทราบ จึงสั่งให้ฝึกสมาธิด้วยการพิจารณาความไม่สะอาด ศิษย์ทำตามไปพักอยู่ในป่าเพื่อฝึกวิปัสสนา แต่หลังจากหนึ่งเดือนก็ไม่เห็นความก้าวหน้า จึงกลับไปกราบเรียน พระสารีบุตรให้ฝึกต่ออีก แต่แม้ฝึกเพิ่มอีกสามเดือนก็ยังไม่ก้าวหน้า ศิษย์ฉลาดแต่ไม่เข้าใจว่าทำไมจึงไม่สำเร็จ ในที่สุดพวกเขากราบเรียนพระพุทธเจ้า พระองค์ทรงทราบบุคลิกและกรรมเก่าของศิษย์ เห็นว่าการพิจารณาความไม่สะอาดไม่เหมาะเพราะเขาเคยเป็นช่างเงินในหลายชาติ จึงทรงแนะนำให้พิจารณาดอกบัว ศิษย์ตัดดอกบัวจากสระและวางบนกองทรายแล้วเพ่งจิต เมื่อเปรียบเทียบดอกบัวในน้ำและดอกบัวบนทราย ศิษย์เห็นชัดถึงความไม่เที่ยง ความทุกข์ และอนัตตาของสรรพสิ่ง เห็นความเกิดขึ้นเพราะปัจจัยและกิเลสยุติ ใจผ่องใส พระพุทธเจ้าปรากฏและทรงแสดงพุทธวจนะ ศิษย์บรรลุอรหันต์ บทเรียนชี้ให้เห็นความสำคัญของการเลือกวิธีปฏิบัติที่เหมาะสมกับตน การเลือกครูและวิธีที่ถูกต้องจะนำไปสู่การหลุดพ้นอย่างแท้จริง