คำอธิบายเชิงลึก

พระคาถาทั้งสองนี้พระพุทธเจ้าตรัสที่วัดเชตวัน เกี่ยวกับเรื่องของพระหัตถกะ ตามเรื่องเล่า เมื่อพระหัตถกะแพ้ในการโต้แย้งแต่ละครั้ง ท่านจะกล่าวว่า "ไปกันเถอะ ยังสถานที่นั้นสถานที่นี้ ในเวลานั้นเวลานี้ จะไปยุติการโต้แย้งกัน" แล้วท่านจะไปถึงก่อนนัดหมายและกล่าวว่า "ดูเถิด พวกเดียรถีย์เหล่านั้นกลัวเราจนไม่กล้ามา ดังนั้นพวกเขาจึงแพ้" ท่านใช้วิธีนี้ทุกครั้งเมื่อกำลังจะแพ้ พระพุทธเจ้าทรงทราบว่าพระหัตถกะทำดังนั้น จึงตรัสเรียกท่านมาตรัสถามว่า "หัตถกะ เธอทำอย่างนั้นใช่ไหม?" "ใช่ พระเจ้าข้า" "ทำไมเธอจึงทำอย่างนั้น? ผู้ที่ประพฤติผิด แม้ปลงผมแล้ว ก็ยังไม่ชื่อว่าสมณะ ผู้ใดขจัดโทษทั้งหลาย ทั้งใหญ่และน้อยได้ ผู้นั้นจึงชื่อว่าเป็นสมณะโดยแท้" ด้วยเหตุดังนั้นพระพุทธเจ้าจึงตรัสพระคาถาทั้งสองนี้