คำอธิบายเชิงลึก

พระพุทธองค์ทรงแสดงพระธรรมบทนี้ ณ พระวิหารเชตวัน เกี่ยวกับพระภิกษุชื่อ 'อุทฌานสัญญี' ผู้มีนิสัยชอบเที่ยวเพ่งโทษและวิจารณ์ความประพฤติของภิกษุรูปอื่นอยู่เสมอ เมื่อพระภิกษุรูปอื่นกราบทูลพระพุทธองค์ พระองค์จึงทรงสอนว่าผู้ที่คอยจับผิดแต่เรื่องของคนอื่น ย่อมเป็นการเพิ่มกิเลสให้แก่ตนเอง เพราะความเพ่งโทษเป็นอุปสรรคต่อการฝึกสติและปัญญา พระพุทธองค์ทรงเตือนว่านิสัยนี้ไม่เพียงแต่จะสร้างความโกรธเคืองและทำลายความสงบทางจิตใจของตนเองเท่านั้น แต่ยังทำให้ห่างไกลจากหนทางแห่งการหลุดพ้นอีกด้วย การปฏิบัติธรรมที่แท้จริงคือการหันกลับมาตรวจสอบความบกพร่องของตนเองผ่าน 'ศีล สมาธิ ปัญญา' การจับผิดผู้อื่นเป็นสิ่งที่ตรงข้ามกับวิถีของผู้แสวงหาความสงบ พระธรรมบทนี้จึงเป็นเครื่องเตือนสติให้เรามุ่งเน้นการขัดเกลาจิตใจตนเองมากกว่าการไปตัดสินผู้อื่น