พระพุทธเจ้าพระองค์ใด ทรงชนะกิเลสได้เด็ดขาด กิเลสที่ทรงชนะแล้วไม่ติดตามพระองค์ไปอีก พระพุทธเจ้าองค์นั้น ทรงมีพระสัพพัญญุตญาณหาที่สุดมิได้ ไม่ไปตามทางของกิเลสแล้ว พวกเธอจะนำท่านไปตามทางไหนเล่า
ท่านจะตามรอยพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีรอยเท้า ผู้มีขอบเขตแห่งปัญญาไม่มีที่สิ้นสุด ผู้ซึ่งชัยชนะไม่มีวันย้อนกลับคืน และไม่มีกิเลสใดจะติดตามไปได้นั้น ด้วยหนทางใดเล่า
คำอธิบายเชิงลึก
พระคาถานี้พระพุทธองค์ทรงแสดงแก่พราหมณ์มาคัณฑิยะ ผู้มีความประสงค์จะยกธิดาของตนให้เป็นภรรยาของพระพุทธเจ้า พระพุทธองค์ผู้ทรงตรัสรู้โดยชอบแล้วย่อมไม่หวั่นไหวต่อเสน่ห์ทางโลก ทรงระลึกถึงชัยชนะเหนือธิดาของพญามาร (สัญลักษณ์ของกิเลสและตัณหา) ใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ พระพุทธองค์ตรัสว่า ผู้ที่ดับไฟแห่งราคะและตัณหาได้แล้ว ย่อมเปรียบเสมือนผู้ที่ลบรอยเท้าของตนจนหมดสิ้น ชัยชนะของท่านเป็นชัยชนะที่ถาวรและไม่มีสิ่งใดจะดึงท่านกลับเข้าสู่ห้วงแห่งความทุกข์ได้อีก ด้วยเกราะแห่งความเพียรและดาบแห่งปัญญา พระพุทธองค์ทรงแสดงให้เห็นว่าการรบที่ยิ่งใหญ่ที่สุดคือการเอาชนะจิตใจตนเอง ต่างจากวีรบุรุษทางโลกที่มักพ่ายแพ้ต่อ 'บ่วง' แห่งความสวยงามและกามคุณ ผู้ที่ตรัสรู้แล้วย่อมก้าวข้ามกิเลสทั้งปวง และไม่มีร่องรอยใดให้กิเลสติดตามไปได้
พระคาถานี้กล่าวถึงพระพุทธเจ้าผู้ทรงชนะกิเลสได้อย่างเด็ดขาด ชัยชนะของพระองค์นั้นถาวร ไม่มีกิเลสใดติดตามไปได้อีก พระองค์ทรงมีพระปัญญาอันไร้ขอบเขต ไม่ดำเนินไปตามทางแห่งกิเลสแล้ว
พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมนี้แก่พราหมณ์มาคัณฑิยะ เพื่อชี้ให้เห็นว่าผู้ที่ดับไฟแห่งราคะและตัณหาได้แล้ว ย่อมเปรียบเสมือนผู้ที่ลบรอยเท้าของตนจนหมดสิ้น ไม่มีร่องรอยใดให้กิเลสติดตามไปได้อีกต่อไป การเอาชนะกิเลสในใจตนเองคือการรบที่ยิ่งใหญ่ที่สุด และผู้ตรัสรู้แล้วย่อมก้าวข้ามกิเลสทั้งปวง
คุณเห็นความเชื่อมโยงระหว่างการเอาชนะกิเลสกับการดำเนินชีวิตประจำวันของคุณอย่างไรบ้าง?