คำอธิบายเชิงลึก

พระพุทธองค์ตรัสพระคาถานี้ที่วัดเชตวัน ปรารภเรื่องพระเถระชื่อ สัมมัญชานิ ผู้หมกมุ่นอยู่กับการทำความสะอาดจนละเลยการทำสมาธิ และได้ตำหนิพระเรวตะเถระที่เอาแต่นั่งนิ่งเฉย พระเรวตะเถระได้สอนเขาว่าความเพียรที่แท้จริงไม่ใช่เพียงการกวาดล้างภายนอก แต่คือการทำสมาธิเพื่อชำระจิตใจให้บริสุทธิ์จากกิเลส เมื่อเข้าใจเช่นนั้น สัมมัญชานิเถระจึงหันมาเพียรปฏิบัติจนบรรลุเป็นพระอรหันต์ พระพุทธองค์ทรงสรรเสริญว่า ผู้ใดที่เคยประมาทเลินเล่อแต่ภายหลังกลับมามีความเพียรพยายาม ผู้นั้นย่อมทำโลกนี้ให้สว่างไสวเหมือนดวงจันทร์ที่พ้นจากเมฆหมอก เรื่องนี้สอนให้รู้ว่าในทางพุทธศาสนา ความเพียรที่แท้จริงคือการย้อนมองตนเองเพื่อกำจัดกิเลส การหมกมุ่นอยู่กับภารกิจภายนอกโดยปราศจากสติและการทำสมาธิ อาจถือเป็นการปล่อยปละละเลยทางจิตวิญญาณได้ ผู้ปฏิบัติจึงควรให้ความสำคัญกับการทำสมาธิควบคู่ไปกับการงานเพื่อความหลุดพ้น