คำอธิบายเชิงลึก

พระพุทธองค์ทรงแสดงพระคาถานี้ ณ พระวิหารเชตวัน ปรารภอำมาตย์สันตติ ผู้ได้รับรางวัลจากพระเจ้าปเสนทิโกศลให้ครองราชย์สมบัติ 7 วัน เขาใช้เวลาทั้งหมดไปกับการหาความสำราญ แต่เมื่อนางรำที่เขารักมากสิ้นใจลงกะทันหัน เขาจึงจมอยู่กับความเศร้าโศกและไปเข้าเฝ้าพระพุทธองค์ เมื่อได้ฟังธรรม เขาได้ตระหนักถึงความไม่เที่ยงแห่งชีวิต จึงบรรลุเป็นพระอรหันต์ทันทีและปรินิพพานในเวลาต่อมา แม้ภิกษุรูปอื่นจะสงสัยว่าผู้ที่มัวเมาในกามคุณจะบรรลุธรรมได้อย่างไร พระพุทธองค์ทรงอธิบายว่าเพราะบุญบารมีในอดีตชาติของเขาเต็มเปี่ยมแล้ว เรื่องนี้ชี้ให้เห็นว่าความสุขทางโลกมักซ่อนความทุกข์ไว้เสมอ ทว่าความทุกข์แสนสาหัสก็อาจเป็นแรงผลักดันให้เกิดความตื่นรู้ได้เช่นกัน พระพุทธองค์ทรงเน้นย้ำว่าผู้ปฏิบัติที่แท้จริงต้องเฝ้าดูและควบคุมจิตใจตนเอง ดังที่ปรมาจารย์เซนได้กล่าวไว้ว่า 'การพิจารณาตนเองคือหน้าที่หลัก' และ 'การเห็นที่แท้จริงคือการเห็นความผิดของตนเอง ไม่ใช่ของผู้อื่น' ไม่ว่าจะเป็นนักบวชหรือฆราวาส หากชำระล้างจิตใจให้บริสุทธิ์ ไม่เบียดเบียนผู้อื่น และเจริญเมตตา ก็ย่อมสามารถบรรลุถึงความหลุดพ้นได้