Chú giải chi tiết

Pháp cú nầy, Phật dạy ý nghĩa cũng giống như pháp cú trên. Tuy nhiên, có điều chúng ta nên chú ý là Phật nói: “Những người hay thuyết pháp, theo chánh pháp tu hành”. Câu nầy ngầm ý Phật nhắc nhở chúng ta năng thuyết phải năng hành. Hai chữ thuyết pháp Phật nói đây, không có nghĩa là chỉ có khi nào lên pháp tòa mới gọi là thuyết pháp. Đó là theo nghĩa thông thường mà mọi người đều hiểu. Nhưng trong nhà Phật nói, có nhiều loại thuyết pháp. Có khi thuyết pháp bằng lời và có khi thuyết pháp không lời; cũng có khi thuyết pháp bằng cử chỉ hoặc hành động. Đọc sách Thiền, ta thấy, các Thiền Sư hay dùng những loại vô tình như: cây, gậy, phất trần v.v. để thuyết pháp. Mục đích của những loại thuyết pháp nầy, là các Ngài nhắm thẳng vào đương cơ để đánh thức cho họ ngộ đạo. Để chứng minh, xin dẫn chứng ra đây một vài mẫu chuyện ngắn: Thiền Sư Lương Giới (Động Sơn) là vị Tổ khai Tông Tào Động. Một hôm, ông đến tham vấn Qui Sơn Linh Hựu, Sư thưa: - Được nghe Quốc Sư Huệ Trung nói: Vô tình thuyết pháp, con chưa hiểu thấu chỗ vi diệu ấy? Qui Sơn bảo: - Ta trong ấy cũng có, chỉ là ít gặp được người kia. Sư thưa: - Con chưa hiểu, xin thầy chỉ bày. Qui Sơn dựng đứng phất tư,û hỏi: - Hội chăng? Sư thưa: - Chẳng hội, thỉnh Hòa Thượng nói. Qui Sơn bảo: - Miệng do cha mẹ sanh, trọn không thể vì ngươi nói Một hôm khác, ông đến Vân Nham, Sư hỏi: - Vô tình thuyết pháp người nào được nghe? Vân Nham bảo: - Vô tình thuyết pháp, vô tình được nghe. Sư hỏi: - Hòa Thượng nghe chăng? Vân Nham bảo: - Ta nếu nghe, ngươi đâu thể được nghe ta thuyết pháp. Sư thưa: - Con vì sao chẳng nghe? Vân Nham dựng phất tử, hỏi: - Lại nghe chăng? Sư thưa: - Chẳng nghe. Vân Nham bảo: - Ta thuyết pháp mà ngươi còn chẳng nghe, huống là vô tình thuyết pháp? Sư hỏi: - Vô tình thuyết pháp gồm những kinh điển gì? Vân Nham bảo: - Đâu không thấy kinh Di Đà nói: nước, chim, cây, rừng thảy đều niệm Phật niệm Pháp? Ngay câu nầy Sư liền tỉnh ngộ, thuật bài kệ: Dã đại kỳ! Dã đại kỳ! Vô tình thuyết pháp bất tư nghì Nhược tương nhĩ thính chung nan hội Nhãn xứ văn thinh phương đắc tri. Dịch: Cũng rất kỳ! Cũng rất kỳ! Vô tình nói pháp chẳng nghĩ nghì Nếu lấy tai nghe trọn khó hội Phải đem mắt thấy mới liễu tri (Trung Hoa Chư Thiền ĐứcTập hai, Hòa Thượng Thích Thanh Từ soạn dịch) Một trường hợp khác, như Hán Văn Công đến tham vấn Thiền Sư Bảo Thông: Hán Văn Công hỏi Sư: - Hòa Thượng tuổi được bao nhiêu? Sư cầm xâu chuỗi dở lên bảo: - Hội chăng Văn Công thưa: - Chẳng hội. Sư bảo: - Ngày đêm trăm lẻ tám. Văn Công không hiểu trở về. Còn và còn rất nhiều những mẫu chuyện như thế nầy, không thể dẫn chứng ra hết. Khi chúng ta tụng đọc kinh điển, cũng gọi là thuyết pháp. Nói chung, hai chữ thuyết pháp nghĩa nó rất rộng. Như vậy, thuyết pháp dù dưới dạng thức nào, cũng nhằm mục đích là vừa nhắc lại lời Phật Tổ dạy, mà cũng vừa đánh thức mình và đương cơ. Nếu chỉ có nhắm vào đương cơ không thôi, thì việc thuyết pháp đó, chẳng khác nào một cái máy phát ra tiếng người. Đã là cái máy, thì tự nó, nó có biết gì đâu. Cứ đầy đủ bộ phận, để cho người sử dụng. Chỉ có thế thôi. Như thế, tự nó có được lợi ích gì? Và nó có kinh nghiệm gì để truyền đạt cho người. Cũng vậy, nếu người thuyết pháp mà tự mình thiếu kinh nghiệm thật hành, khi giảng nói cho người khác nghe, thì không khác gì cái máy phát thanh. Sở dĩ con người hơn cái máy là ở chỗ có hiểu biết, có kinh nghiệm và có thật hành. Cho nên, ở thế gian, ta thấy những nhà giáo dục, trước khi họ giảng dạy môn học nào, thì ít nhiều gì họ cũng phải có thực nghiệm qua. Dù đó là những môn học thế gian. Nhứt là về môn khoa học và khoa học thực nghiệm. Người ta đều phải trải qua những phương pháp thí nghiệm, thật hành trước khi đem ra giảng dạy. Pháp thế gian còn thế, huống gì là Phật pháp. Vì đạo Phật là đạo sống thực. Đạo Phật không chú trọng và đặt nặng lý thuyết suông. Đạo Phật chủ trương nói và hành đi đôi. Do đó, người thuyết pháp (hiểu theo nghĩa rộng) là người phải có ít nhiều kinh nghiệm trong sự tu hành. Sau đó, mới đem ra giảng dạy cho người khác. Văn tự ngữ ngôn chỉ là những xác chết. Ta có thể biến đổi những xác chết đó trở thành một thứ giáo lý sống động làm lợi ích cho con người. Bằng không, thì giáo lý đạo Phật, chỉ còn là một thứ đồ cổ được trưng bày trong các bảo tàng viện mà thôi. Vì vậy, nên Phật dạy: những người hay thuyết pháp, theo chánh pháp tu hành. Theo chánh pháp tu hành, ta có thể hiểu hai nghĩa: cạn và sâu. Nghĩa cạn là ta noi theo những lời Phật dạy làm lành lánh dữ trong kinh điển mà nỗ lực thật hành. Nghĩa sâu là ta xoay trở lại bản tâm để chiếu phá vô minh, đoạn trừ phiền não, đạt được Niết bàn an lạc. Đây mới là ý chánh mà Phật dạy trong câu pháp cú nầy. Nhờ noi theo chánh pháp tu hành mà đạt tới bờ kia, thoát khỏi cảnh giới tà ma khó thoát. Ta có thể nói ngược lại, nếu ta không noi theo chánh pháp Phật dạy tu hành, thì ta khó thoát khỏi cảnh giới tà ma.