คำอธิบายเชิงลึก

พระพุทธองค์ทรงสอนว่า: 'กายนี้เปราะบางเหมือนหม้อดิน และมันจองจำจิตใจของคุณเหมือนป้อมปราการ' ลองพิจารณาดู หม้อดินทำมาจากดิน ซึ่งจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อมีปัจจัยหลายอย่างมาประกอบกัน (ดินเหนียว, ช่างปั้น, เตาเผา) หากขาดปัจจัยใดปัจจัยหนึ่ง หม้อดินก็ไม่สามารถเกิดขึ้นได้ เมื่อถูกสร้างขึ้นโดยปัจจัยต่างๆ หม้อดินก็ย่อมต้องแตกสลายไปเมื่อปัจจัยเหล่านั้นหมดลง ร่างกายของเราก็เช่นกัน เกิดจากการรวมกันของธาตุทั้งสี่ (ดิน, น้ำ, ลม, ไฟ) หากขาดธาตุใดธาตุหนึ่ง ร่างกายก็ไม่สามารถดำรงอยู่ได้ และเช่นเดียวกับหม้อดิน ร่างกายมีความเปราะบางมาก อุบัติเหตุเพียงครั้งเดียวหรืออาการป่วยหนักก็สามารถทำลายมันได้ในพริบตา พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบร่างกายกับหม้อดิน เพราะทั้งสองสิ่งล้วนทำมาจากสสารที่ไม่มีความรู้สึกนึกคิด อย่างไรก็ตาม ภายในร่างกายของเรามีจิตใจสถิตอยู่ ร่างกาย 'จองจำจิตใจเหมือนป้อมปราการ' เพราะในขณะที่เรามีชีวิตอยู่ จิตใจไม่สามารถทำงานได้หากปราศจากร่างกาย ทว่าจิตใจไม่ใช่ร่างกาย เช่นเดียวกับที่คนขับไม่ใช่รถยนต์ หากมีใครสักคนยึดติดกับร่างกายมากเกินไปจนลืมจิตใจของตน พวกเขาก็เหมือนคนที่สนใจแต่รถยนต์จนลืมคนขับ เป็นการจองจำตัวตนที่แท้จริง ป้อมปราการถูกสร้างขึ้นโดยผู้สร้าง ป้อมปราการไม่ได้สร้างผู้สร้าง หากเราตระหนักถึงสิ่งนี้ เราก็จะเลิกยึดติดกับร่างกายมากเกินไป และร่างกายก็จะไม่สามารถจองจำเราได้อีกต่อไป จิตที่แท้จริงนั้นกว้างใหญ่และไร้ขอบเขต หากเราดำเนินชีวิตจากจิตที่แท้จริง การเกิดและการตายของร่างกายก็จะเป็นเรื่องเล็กน้อยราวกับหม้อดินที่แตกสลาย เพื่อที่จะเห็นความไม่เที่ยงของร่างกายอย่างชัดเจน ผู้ปฏิบัติธรรมจะต้องกวัดแกว่ง 'ดาบแห่งปัญญา' เพื่อเอาชนะมารร้ายหรือกิเลสภายในใจ พระพุทธองค์ทรงกระตุ้นให้เราคว้าชัยชนะนี้มาให้ได้ มิฉะนั้น เราก็ยังคงเป็นทาสของตัณหาความอยาก เราต้องมุ่งมั่นอย่างกล้าหาญเพื่อการหลุดพ้นอย่างสิ้นเชิง แม้เพียงชัยชนะบางส่วน (การข่มกิเลสได้บางอย่าง) ก็ยังนำมาซึ่งความหวังที่จะยุติความทุกข์