คำอธิบายเชิงลึก

พระพุทธภาษิตนี้ตรัส ณ พระเชตวันวิหาร เกี่ยวกับพระสันตกายเถระ ตามเรื่อง พระสันตกายเถระเป็นผู้ทรงไว้ซึ่งอิริยาบถเรียบร้อยทุกอย่าง กิริยา คำพูด สุภาพอ่อนโยน "เรื่องเล่าว่า ท่านเกิดจากท้องของราชสีห์ ราชสีห์เมื่อหาเหยื่อได้ มักเข้าไปในถ้ำแก้วแหวนเงินทอง นอนบนผงทองคำปนกับดินสอเป็นเวลาเจ็ดวัน วันที่เจ็ดเมื่อลุกขึ้น จะมองดูที่นอน ถ้าเห็นร่องรอยการเคลื่อนไหวของหาง หู หรือเท้าทำผงกระจัดกระจาย ก็จะคิดว่า 'อย่างนี้ยังไม่สมควรแก่ตระกูลของเรา' และจะอดอาหารอีกเจ็ดวัน ดูแลรักษาให้ดีขึ้น จนกระทั่งไม่เห็นผงฟุ้ง จึงพูดว่า 'นี่จึงจะสมควรแก่ตระกูลของเรา' จึงออกจากรัง หาว เหยียดแขนขา มองดู四面八方 ส่งเสียงสามครั้ง แล้วออกหาเหยื่อ ท่านเกิดจากท้องราชสีห์เช่นนั้น จึงมีอาการสงบเสมอ กิริยาสง่างามของท่านทำให้ภิกษุอื่นสนใจ กราบทูลพระพุทธเจ้าว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ไม่เคยเห็นสมณะใดเหมือนพระสันตกายเลย เวลาเดินท่านไม่เคยแกว่งแขนขา ไม่หาว ไม่กวักมือ...' พระพุทธเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย สมณะพึงเป็นเช่นพระสันตกายเถระ สงบในการเดิน การยืน การพูด การคิด' แล้วจึงตรัสคาถานี้ (คัดจาก คัมภีร์ธัมมปทัฏฐกถา เล่ม ๓ หน้า ๒๙๑) อิริยาบถแม้เป็นรูปภายนอก แต่ก็มีประโยชน์ยิ่งในการปฏิบัติตนเกื้อกูลผู้อื่น สำหรับผู้บวช การรักษาอิริยาบถและจริตอันละเอียดเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้ ผู้บวชใหม่จะได้รับการสอนเรื่องอิริยาบถสี่ คือ เดิน ยืน นอน นั่ง อย่างละเอียด กิริยาวาจาหยาบคาย สะบัดสะบิ้ง เป็นการขาดบุคลิกภาพของผู้บวช คุณธรรมของผู้บวชสูงส่ง พระพุทธเจ้าและพระสังฆราช นอกจากสอนด้วยวาจาแล้ว ยังต้องใช้การแสดงตนเป็นตัวอย่างอีกด้วย การแสดงตนเป็นตัวอย่างคือการทรงไว้ซึ่งคุณธรรมและอิริยาบถ หากต้องการมีคุณธรรมและอิริยาบถอันสง่างาม ผู้ปฏิบัติต้องรักษาศีล เมื่อรักษาศีลแล้ว กาย วาจา ใจ ก็บริสุทธิ์ เมื่อจิตตั้งมั่น อารมณ์บันเทิงใจทางโลกก็ไม่มี นั่นคือพ้นจากโลก อยู่ในความสงบ สบาย อิสระ พระพุทธองค์จึงตรัสว่า "เรากล่าวผู้นั้นว่าเป็นผู้สงบ" (อีกชื่อหนึ่งของนิพพาน)"