คำอธิบายเชิงลึก

พระธรรมบทสี่บทนี้พระพุทธเจ้าตรัสไว้ ณ หินเหลือง (ปัณฑุกัมพลศิลา) เกี่ยวกับองกูร เรื่องนี้ได้กล่าวไว้อย่างละเอียดในคำอธิบายพระธรรมบทที่ขึ้นต้นด้วย "ผู้เพียรพยายามในสมาธิ" ซึ่งเกี่ยวข้องกับอินทกะ วันหนึ่งพระอนุรุทธะเข้าไปบิณฑบาตในหมู่บ้าน อินทกะถวายอาหารของตนหนึ่งทัพพีแด่พระเถระ นี่เป็นกุศลที่เขาได้ทำในอดีตชาติ ส่วนองกูรนั้นได้จัดหาเตาทำความร้อนตลอดระยะทางห้าสิบกิโลเมตรเป็นเวลาหมื่นปีและถวายภัตตาหารเป็นอันมาก แต่อินทกะกลับได้รับผลวิบากใหญ่กว่า พระพุทธเจ้าตรัสว่า "องกูร เมื่อให้ทานควรพิจารณาให้ถี่ถ้วน การทำเช่นนั้นเหมือนหว่านพืชในดินดี ย่อมออกดอกออกผลบริบูรณ์ แต่ท่านมิได้ทำดังนั้น ทานของท่านจึงไม่นำมาซึ่งผลใหญ่" พระธรรมบท 359: วัชพืชเป็นภัยแก่นา ตัณหาความกำหนัดเป็นภัยแก่มนุษย์ เพราะฉะนั้นของที่ให้แก่ผู้ปราศจากตัณหาย่อมมีผลมาก เพื่อตอบโต้ความโลภ พระพุทธเจ้าทรงสอนให้เราเปิดใจและแบ่งปันทรัพย์สินแก่คนยากจน การให้ทานเป็นหนทางก้าวข้ามความเห็นแก่ตัวและความตระหนี่ เพราะความโลภทำให้มนุษย์สร้างบาปกรรมมากมาย เพื่อลดความโลภอันไม่มีขอบเขตของมนุษย์ พระพุทธเจ้าทรงสอนให้ให้ทาน คือแบ่งปันทรัพย์สินที่มีอยู่บางส่วน หรืออาจใช้ถ้อยคำแห่งธรรมะที่แท้จริงและวาจาที่เปี่ยมด้วยเมตตาเพื่อปลุกเร้าผู้อื่นให้ตื่นรู้และลดความโลภลง หากทำได้ พระพุทธเจ้าตรัสว่าจะได้รับผลตอบแทนอันยิ่งใหญ่มหาศาล พระธรรมบท 356-359 มีความหมายและคำสอนในทำนองเดียวกัน พระธรรมบท 356: วัชพืชทำลายนา ตัณหาทำลายมนุษย์ เช่นเดียวกับเกษตรกรต้องหมั่นถอนวัชพืชในสวน มนุษย์ก็ต้องกำจัดตัณหา พระธรรมบท 357: ต้องกำจัดความโกรธ พระธรรมบท 358: ต้องกำจัดความหลง สามพิษนี้ทำลายมนุษย์อย่างใหญ่หลวง โลกทุกวันนี้วุ่นวายไม่สงบสุขก็เพราะมนุษย์ยังคงเพาะเลี้ยงและยอมเป็นทาสของพิษสามประการนี้ ถูกมันบงการ ต่อเมื่อเรากำจัดมันออกจากสวนแห่งจิตใจ เช่นเดียวกับการทำลายวัชพืชทั้งปวงจากนาและสวน มนุษย์จึงจะหวังมีชีวิตที่สงบสุขได้ ความกำหนัดยินดีในกามก็เป็นสิ่งที่อันตรายยิ่ง หากไม่รีบกำจัดเสีย มนุษย์ก็จะไม่มีวันสงบสุข รากเหง้าของมันก็มาจากความหลง ดังนั้นพระธรรมบท 359 จึงสอนว่าความกำหนัดยินดีในกามเป็นภัยแก่มนุษย์ การให้ทานแก่ผู้ปราศจากความกำหนัดย่อมให้ผลใหญ่หลวง