คำอธิบายเชิงลึก

พระพุทธองค์ทรงแสดงพระคาถานี้เมื่อประทับอยู่ ณ พระเวฬุวันมหาวิหาร โดยปรารภถึงกลุ่มพระฉัพพัคคีย์ (ภิกษุพวก 6 รูป) วันหนึ่ง พระฉัพพัคคีย์ได้สวมรองเท้าไม้และถือไม้เท้าเดินขึ้นลงบนแผ่นหินเสียงดังเกรียวกราว พระพุทธองค์ทรงได้ยินเสียงนั้นจึงตรัสถามพระอานนท์ว่า 'ดูก่อนอานนท์นั่นเสียงอะไร' พระอานนท์กราบทูลว่า 'ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า นั่นเป็นเสียงพระฉัพพัคคีย์สวมรองเท้าไม้เดินไปมาพระเจ้าข้า' เมื่อทรงทราบเช่นนั้น พระพุทธองค์จึงตรัสสอนว่า 'ภิกษุพึงควบคุมความคิด วาจา และการกระทำของตน' และได้ตรัสพระคาถานี้

จากพระคาถาดังกล่าว พระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการกระทำทางกาย วาจา และใจ ซึ่งก็คือ กรรม 3 ที่พระองค์ทรงเน้นย้ำอยู่เสมอในพระสูตรต่างๆ เพราะมีความสำคัญอย่างยิ่งในการปฏิบัติธรรม ในชีวิตประจำวันของเรา หากพิจารณาให้ดีจะพบว่าไม่มีความดีหรือความชั่วใดๆ ที่อยู่นอกเหนือไปจากกรรม 3 นี้ ความทุกข์หรือความสุขล้วนมีเหตุมาจากการปรุงแต่งของกรรมทั้งสิ้น เมื่อใจของเราคิดดี เช่น คิดอยากจะช่วยเหลือใคร แม้ความคิตนั้นจะยังไม่แสดงออกมาเป็นคำพูดหรือการกระทำ แต่ในขณะนั้นเราจะรู้สึกได้ถึงความร่มเย็นและเป็นสุขในใจทันที เช่น เมื่อเราเห็นบุคคลอันเป็นที่รักมีความทุกข์ มีความโกรธ หรือมีปมปัญหาในใจที่ยังแก้ไม่ได้ แล้วเราน้อมนำมาพิจารณาอย่างลึกซึ้งเพื่อหาทางช่วยเหลือ พลังแห่งความเข้าใจ ความรัก และความเห็นอกเห็นใจจะหลั่งไหลขึ้นมาในใจของเรา นั่นคือพลังแห่งความเมตตากรุณาที่แผ่ซ่านออกไป เมื่อเราพูดหรือทำสิ่งใดตามพลังแห่งความรักและความเข้าใจนั้น ย่อมเป็นการสร้างกุศลกรรมอันมีค่ายิ่งผ่านทางกาย วาจา และใจ เปรียบเสมือนต้นส้มที่สามารถสร้างสรรค์ใบ ดอก และผลส้มที่หวานชื่น อันนำมาซึ่งความสุขสงบในปัจจุบันทันที

ในทางตรงกันข้าม หากเราใช้กรรม 3 ในการสร้างอกุศลกรรม เราย่อมต้องได้รับวิบากกรรมอันเป็นทุกข์ ซึ่งผลกรรมนั้นอาจไม่ต้องรอภพหน้า แต่สามารถให้ผลได้ทันตาเห็นในชีวิตปัจจุบันนี้ เปรียบเหมือนเราปลูกต้นพริก ย่อมได้ผลพริกที่มีรสเผ็ดร้อนในปัจจุบัน เมื่ออกุศลจิตเกิดขึ้นหากเราขาดสติ ไม่เท่าทันมัน และกลับปล่อยใจให้ไหลไปตามมัน ย่อมต้องได้รับผลเป็นความทุกข์อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เพราะเมื่อเราชุบเลี้ยงความคิดชั่วร้ายไว้ มันย่อมแสดงออกทางกาย เช่น การลักทรัพย์ การประพฤติผิดในกาม หรือการฆ่าสัตว์ และแสดงออกทางวาจา เช่น คำหยาบ คำโกหก คำส่อเสียด และคำเพ้อเจ้อ ซึ่งล้วนแต่นำความทุกข์มาสู่กายและใจของเราเอง พระพุทธองค์ตรัสว่านี่คือการไม่รู้จักระวังรักษาทางกาย วาจา และใจ การใช้ชีวิตอย่างปล่อยตัวปล่อยใจย่อมต้องเสวยวิบากอันเป็นทุกข์ แต่พระพุทธองค์ทรงสอนว่า ผู้มีปัญญาพึงสำรวมระวังและฝึกฝนตนเองเพื่อเปลี่ยนผ่านกรรม 3 ไม่ให้สร้างอกุศลกรรม โดยการนำ ศีล สมาธิ ปัญญา มาเปลี่ยนอกุศลกรรมให้เป็นกุศลกรรม เมื่อกรรมทั้ง 3 บริสุทธิ์สะอาดแล้ว ไม่เพียงแต่ความทุกข์จะหมดไปในชาตินี้ แต่ในชาติต่อๆ ไปก็จะประสบแต่ความสุขสงบตรานานเท่านาน