คำอธิบายเชิงลึก

พระพุทธองค์ทรงแสดงพระคาถานี้ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ปรารภมหาธนเศรษฐีบุตร ทั้งเขาและภรรยาได้รับมรดกมหาศาล แต่กลับเลือกใช้ชีวิตอย่างเสเพล ผลาญทรัพย์สมบัติไปกับความบันเทิงทางโลกและคบหามิตรเทียม ท้ายที่สุด ทั้งสองต้องสูญเสียทุกสิ่งและกลายเป็นขอทานเร่ร่อนคอยเก็บเศษอาหาร เมื่อพระพุทธองค์ทอดพระเนตรเห็น จึงตรัสว่า หากพวกเขาตั้งใจประกอบสัมมาอาชีวะในวัยหนุ่มสาว ก็คงได้เป็นเศรษฐีอันดับหนึ่งของเมือง หรือหากเลือกวิถีทางธรรม ก็คงได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ แต่พวกเขากลับละทิ้งศักยภาพของตนทั้งทางโลกและทางธรรม เรื่องนี้เป็นเครื่องเตือนสติอย่างลึกซึ้งว่า ชีวิตที่ปราศจากเป้าหมายและการวางแผนย่อมนำไปสู่ความทุกข์ ในยามมั่งมีและมีอำนาจ มิตรจอมปลอมย่อมมีมาก แต่เมื่อสิ้นเนื้อประดาตัว ก็จะถูกทอดทิ้งให้อยู่เพียงลำพัง พระพุทธองค์ทรงสอนให้เราใช้พลังในวัยหนุ่มสาวเพื่อสร้างรากฐานที่มั่นคง ไม่ว่าจะเป็นการศึกษาหาความรู้ การจัดการทรัพย์สินอย่างมีความรับผิดชอบ หรือการเจริญคุณธรรมและปฏิบัติธรรม เพื่อไม่ให้บั้นปลายชีวิตต้องตกต่ำและเต็มไปด้วยความเสียใจ ดั่งนกกระยางแก่ที่หิวโหยอยู่ริมสระน้ำที่แห้งขอด